dit is de site van Cariet Leeuwis, kinderboekenschrijfster

Van schrijver tot boek

Wil je weten hoe een boek gemaakt wordt?
Lees dan verder, misschien is het een leuk onderwerp voor een werkstuk of spreekbeurt.

 Het begint allemaal bij de schrijver, ook wel auteur genoemd.  Die heeft een leuk idee en schrijft een verhaal. Als het verhaal klaar is en de schrijver vindt het helemaal goed (nou ja, je kan er altijd wel aan blijven sleutelen, maar op een gegeven moment moet je daar gewoon mee stoppen) moet hij een uitgever gaan zoeken.

Op internet kun je een lijst met uitgevers vinden, bijv. bij www. kinderboeken.start.nu. De schrijver probeert een beeld te krijgen van de boeken die een uitgeverij uitgeeft; het fonds. Past zijn verhaal erbij? Hij kiest een uitgever en stuurt zijn verhaal er vol goede moed heen.

Dan is het afwachten. Soms krijgt de schrijver al snel een briefje dat zijn manuscript (moeilijk woord voor verhaal) ontvangen is en dat de uitgever het zo snel mogelijk zal lezen.

Daarna moet de schrijver geduld hebben. Soms duurt het een maand, soms twee en soms nog langer. En dan krijgt de schrijver een envelop door de bus. Hij scheurt de envelop open en leest: 'Tot onze spijt moeten wij berichten dat wij uw manuscript niet geschikt vinden voor uitgave in ons fonds.' Wat een teleurstelling!

Meestal is het dus niet de eerste keer raak. Tja, dan baal je natuurlijk flink. Maar een échte schrijver gaat niet bij de pakken neerzitten. Die stampt eens boos met zijn voeten op de grond. Wat denkt die uitgever wel? Dat zijn verhaal slecht is? Nou, mooi niet! Hij(of zij) leest het nog eens door en vindt het een superverhaal, dat gewoon uitgegeven móét worden! Ze weten niet wat ze missen bij die uitgeverij! En hij stuurt het naar een ander.

Zo kan het best een aantal keren gaan. Dat blijft vervelend. Maar als hij echt vertrouwen heeft in zijn verhaal (het zit goed in elkaar, is spannend, etc. moet hij gewoon doorgaan.  Verstand op nul en naar een ander sturen. En dan komt er een dag die de schrijver nooit zal vergeten: De telefoon gaat. Nietsvermoedend neemt hij op. 'Je spreekt met Bas B. van uitgeverij Boekenwurm. Je hebt een manuscript gestuurd dat ons aanspreekt...' De schrijver springt een gat in de lucht. Ze hebben interesse!

Hij maakt een afspraak en gaat naar de uitgeverij. Daar kan hij kennismaken met de uitgever, (de directeur van het bedrijf) en/of de fondsredacteur. Die redacteur leest alle boeken die binnenkomen en samen met de uitgever bepaalt die of een verhaal wel of niet de moeite waard is. De schrijver krijgt te horen wat er goed is aan het verhaal en wat er minder goed is. En dat kan best een heleboel zijn...

             nagekeken tekst van 'Zorro'.

Hij kan dus niet lui achterover gaan zitten. Nee, er moet weer gewerkt worden! Hier iets veranderen, daar iets veranderen, hier een beetje schaven, daar een beetje meer tekst, hier een beetje minder... en zo gaat hij door tot de uitgever en de schrijver tevreden zijn. Dat is best wel eens lastig, maar meestal komen ze er wel uit. Als de tekst een paar keer heen en weer gestuurd is, kan iedereen opgelucht ademhalen. De tekst is klaar, maar het boek voorlopig nog niet...

Komen er tekeningen in het boek, dan zoekt de uitgever een illustrator. Die leest de tekst goed door en maakt eerst schetsen. Die worden meestal ook naar de schrijver gestuurd, zodat die kan zeggen wat hij ervan vindt. Later komen de gekleurde tekeningen en zo begint het boek al een beetje vorm te krijgen.

illustratie Sneeuw in de zomer door Helen van Vliet       

Je spreekt af wanneer het boek uitgegeven wordt. Dat kan wel een jaar of langer duren. De uitgever heeft meestal een lente en herfstaanbieding, dus twee keer per jaar komen er tegelijkertijd een aantal boeken uit.

Op de uitgeverij gaat de bureau-redacteur aan de slag. Die let in de tekst op taal- en schrijffouten en andere dingen die niet kloppen. Staat er achter elke zin een punt? Zijn de alinea's goed ingedeeld? Zijn alle woorden goed gespeld?

Dan is de vormgever aan de beurt. Die kiest het lettertype, kijkt hoe de tekst over de pagina's verdeeld moet worden, hoe de voorkant eruit gaat zien, etc. Kortom, hij zorgt ervoor dat het boek er aantrekkelijk uit gaat zien.

De illustraties gaan naar de lithograaf. Die zorgt ervoor dat de illustraties op de drukpers gebruikt kunnen worden.  Daarvoor moet hij de tekening veranderen in allemaal kleine puntjes (raster), die de machine kan 'lezen'. Als je dit niet zou doen zou je alleen de kleuren zwart en wit zien en geen grijstinten.

Er wordt papier uitgekozen en dan kan het boek naar de drukker. Een boek wordt gedrukt op grote vellen, die later gevouwen worden. Uit één vel papier gaan meestal 16 pagina's. Het drukken is best ingewikkeld; de tekst en illustraties worden eerst op film gezet en dat moet gemonteerd worden. Van die films worden drukplaten gemaakt. Dan wordt er een fotografische afdruk gemaakt , die nog eens heel nauwkeurig bekeken wordt en dan kan het drukken beginnen.

illustratie uit het boek: 'van schrijver tot boekenkast' door Bas van Lier en Elly Hees, uitgeverij Ploegsma 1998

Als de pagina's gedrukt zijn moeten ze gevouwen worden. De pagina's zitten nog aan alle kanten vast en worden open gesneden en de kaft moet eromheen. Het boek gaat naar de binder. Dit binden, het in elkaar zetten van het boek gebeurt ook in een machine. De kaft wordt gelijmd en/of genaaid en zo ontstaat het echte boek. Meestal worden er zo'n 2000 stuks in een oplage gedrukt.

De schrijver kan nu zijn boek bekijken. Wat is het mooi geworden en wat is hij trots! Een paarboeken gaan naar de uitgever, de rest wordt opgeslagen in het Centraal Boekhuis in Culemborg. Dat is een enorm gebouw, dat van onder tot boven is volgepakt met boeken. Boekwinkels kunnen daar hun boeken bestellen. Alles wordt automatisch uit de rekken gehaald en met vrachtwagens naar de boekwinkels gebracht. Ook de bibliotheken zullen er een aantal bestellen.

En dan kun je het eindelijk het nieuwe boek van je favoriete schrijver lezen!        

Wil je meer weten over dit onderwerp? Lees dan het boek: 'Van Schrijver tot Boekenkast' geschreven door Bas van Lier. Kijk maar eens in de bibliotheek bij je in de buurt.